Trauma-Informed Classrooms: Why They Are Important and How You Can Become a Trauma-Informed Educator, Part 1

Very vividly do I remember the first time I walked in a classroom in a Dutch school and taught my first lesson. I was a substitute teacher since the regular English teacher was on sick leave, and did not know when and whether she would return that year to our school. I had taught as an intern many times before, I had tutored many students, I wasn’t a rookie. But that first time as I walked in that classroom, with a booklet that I had never taught before, with 20 teenagers looking at me and waiting for me to step in and teach them, I was sweating and my heart was racing. So I got up there and started my lesson, trying to calm my nerves, pretending I had everything under control, and wondering whether they could hear my heart beating louder than my voice telling them what they should expect to learn this trimester.

I thought that I was doing relatively well; they were nodding in understanding, and they were skimming through their books. I saw one of my students talking to his peer, looking at me and laughing. “Oh dear… What is it?”, I thought. So I asked in my teacher’s voice: “What are you two talking about? Do you care to share with the group?” And then … hell broke loose! My student expressed his disappointment about the way English was taught this year. In a strong tone of voice, he said the level was sub par and that the lesson was “nothing like last year!” There was more, but I cannot remember all of it now. What I do remember is how much I cried after this lesson, how many colleagues I asked about this child and how many looked at me in disbelief: “But he was such a wonderful kid last year! He is a sweetheart.”

What I didn’t know then was that this student had lost one of his parents last year.  His school, his friends and his favourite teachers (one of whom was his English teacher) were the ones giving him a sense of comfort, belonging, and security in the midst of his grief. After being informed about the loss of the parent, I realised that this boy had at least one ACE. With the loss still being so recent, he may have been experiencing high (or even toxic) levels of stress. Me standing there, instead of the teacher he was so fond of, was another loss on top of it. And then me lecturing him about talking to his peer, without having a secure, attached relationship first, was probably adding to his stress even more.
Events like these are food for thought: in what way can we create a more secure environment for our young people within the educational setting?

The current education system
The current education system is set up on the assumption that students have or can develop skills to acquire and apply knowledge. The education system assumes that they are cognitively intact, safe and calm. And as educators, we tend to focus on the cognitive part of our students’ brain, teaching academic skills, trying to raise our students’ test scores, and making sure that they achieve their goals.

At the same time, there are professionals within the education system who are looking for other ways to inspire students; they try to reduce the number of tests students have to take, and wonder how, as teachers, they can be more connected to their pupils and inspire them in their learning process, whatever background they bring to the table. The reason many of us teachers may have a hard time achieving such attachment relationships is probably that the majority of us were not trained to understand the impact of stress, severe loss and trauma on the way our students learn or behave. The Ohio Department of Education created the following infographic to educate their teachers on what the typical brain development of a child not experiencing trauma looks like and how it changes when the child is experiencing trauma.

But what is trauma exactly? And in what ways can it affect a person? Let’s take a look at several definitions which may be helpful.
Trauma, and the toxic stress often leading up to it, can be described in different ways: ‘Trauma is a wound that injures us emotionally, psychologically, physiologically, and spiritually’, says a document of the Crisis and Trauma Resource Institute.
Another wording by Gabor Maté says: ‘Trauma is a psychic wound that hardens you psychologically that then interferes with your ability to grow and develop. It pains you and now you’re acting out of pain. It induces fear and now you’re acting out of fear. Trauma is not what happens to you, it’s what happens inside you as a result of what happened to you. Trauma is that scarring that makes you less flexible, more rigid, less feeling and more defensive.’
Trauma specialist Bessel van der Kolk chimes in with the previous ones: ‘[T]rauma is specifically an event that overwhelms the central nervous system, altering the way we process and recall memories. Trauma is not the story of something that happened back then. It’s the current imprint of that pain, horror, and fear living inside people.’
And trauma specialist Peter Levine mentions that ‘trauma is not in the event itself; rather, trauma resides in the nervous system.’

Toxic stress and trauma are generally believed to be less common than they actually are and although we all want children to thrive, we often lack a collection of tools that can help them if they go through adverse experiences, or have a lot of stress. In the original ACE study by Felitti and Anda 87% of the participants had 1 adverse childhood experience. Scoring 4 ACEs and more, was associated with a higher risk for behavioral and physical health conditions later in life. An interesting finding is that of the 17,000 participants surveyed, most were white, caucasian middle class, educated and employed. They were not a marginalized, repressed group. They could be the student that comes from a middle class household whose parents have good jobs and a seemingly good life.  According to Margaret Paccione-Dyszlewski, however,  ‘There is hardly a child who crosses the threshold of a school who does not carry with them a reservoir of trauma. Whether this pain is the size of a pencil case, knapsack, or duffel bag, the odds are that some degree of trauma is present and that it hurts.’ In this article, she provides data for the millions of children in the United States who have to deal on a daily basis with abuse, neglect, poverty, domestic violence, street violence, alcohol addicted parents and incarceration of family members.

As adults, we are often also not informed about the effects of toxic stress and trauma on our own way of functioning and responding to others and to things that happen in our social environment. We may be triggered by behaviors our students are showing us and this can lead to us being traumatised over and over again. In addition, our consequently unbalanced or insufficiently compassionate response to students may re-traumatise them – a truly sad vicious circle in its double sense. On both sides, all of this can lead to chronic stress and anxiety, lower compassion satisfaction (the satisfaction and self-efficacy one feels when helping others), burnout, depression and more chronic diseases. What is probably the biggest obstacle for us as teachers in finding a motivational approach in which we are connected to our students with mutual authenticity, compassion, and satisfaction, is that despite all the knowledge in our specific subject, we have not been educated and trained to work from a trauma-informed perspective. What exactly does this consist of? What do we need to know to be sensitive to possible trauma with students? These are questions that will be dealt with in Part 2 of this blog post.

Een vol bord: wanneer ACE’s tot een problematische onafhankelijkheid leiden (English below)

Ze zaten aan tafel; zijn vrouw had iets bijzonders gekookt en schepte de borden vol. Ze schepte het bord van hun zoon vol, vroeg hun gast Lucy om haar bord te overhandigen en vulde vervolgens haar eigen bord. Ze keek hem aan en zei: ‘Jij schept zelf op?’ ‘Ja’, antwoordde hij; hij stond op van de tafel, liep naar de keuken en schepte op.
Lucy keek met verbazing toe. Ze had nog niet zo vaak bij hen thuis aan tafel gezeten. Bij eerdere gelegenheden hadden ze geregeld in een restaurant de maaltijd gedeeld en dan wordt iedereen bediend. Lucy keek hem aan en hun ogen hielden elkaar vast: ‘Wat gebeurde daar?’ Hij wachtte: ‘Wat?’ ‘Nou, dat jij erop staat je eigen bord vol te scheppen…’ Hij lachte: ‘Ik ben echt prima in staat om zelf mijn eten op te scheppen; er is geen enkele noodzaak dat iemand anders dat doet.’ Ze dacht er even over na: ‘Nou ja, ik ben er volledig van overtuigd… of nee, ik wéét dat je dat kunt, maar waarom zou je dat willen? Is het niet fijn om even verzorgd te worden en met liefde je bord te laten volscheppen?’ Hij mompelde dat het echt niet nodig was. De hele middag was heerlijk geweest, dus om de goede sfeer vast te houden, lieten ze het onderwerp rusten.

Pas veel later kwam Lucy erop terug en vroeg ze hem of hij een idee had over waar dat gedrag vandaan kwam. Hij vertelde dat hij er door de jaren heen aan gewend was geraakt om voor zichzelf te zorgen. Lucy was getroffen door hoezeer ze zijn uitleg herkende en was zich bewust van het feit dat zulk gedrag een afspiegeling kan zijn van wat voor het blote oog niet zichtbaar is. Ze opperde dat er misschien pijnlijke ervaringen aan ten grondslag lagen. Hij luisterde en verwierp die mogelijkheid niet volledig, maar hij was evenmin overtuigd dat pijn uit de kindertijd er de oorzaak van was, evenmin als van een aantal andere, eraan gerelateerde gedragspatronen, trouwens, die hij had ontwikkeld: roken, niet antwoorden op telefoontjes of berichtjes, op de hand zijn kleding wassen terwijl hij slechts een weekend weg was, volledig in zichzelf gekeerd raken als hij zich niet goed voelde, en niet trouw zijn aan zijn huwelijk, ondanks het verdriet dat de scheiding van zijn ouders hem lang geleden had bezorgd. Hij wist dat er iets niet in orde was, maar hij had het er enorm zwaar mee om de gedachten die daaraan verbonden waren, toe te laten in zijn bewustzijn.

Het verhaal liep niet goed af. Hij kreeg uiteindelijk een autoimmuunziekte die zijn gezondheid ernstig beïnvloedde: het te grote aantal rode bloedcellen maakte zijn bloed zo dik dat het letterlijk niet goed meer kon stromen. Er waren tijden dat hij zich beter voelde (‘Ja, het gaat weer beter, ik klim weer naar boven vanuit de donkere kerkers!’, zei hij dan grappend, hoewel hij nooit zei dat hij de kerker in ging), maar de grijze wolken drukten telkens opnieuw zwaar op zijn dagen, tot het moment waarop zijn wanhopige zoektocht naar liefde leidde naar zijn eigen echtscheiding, naar teleurstellende nieuwe relaties, en naar het snuiven van cocaïne in een poging om te gaan met zijn gezondheidsproblemen en zijn eenzaamheid. Lucy verloor het contact; ze hield het in stand, maar hij verhuisde en liet haar zijn nieuwe adres niet weten. Jaren later stuurt ze hem nog steeds af en toe een bericht, maar ze weet niet of zijn telefoonnummer nog wel hetzelfde is. Haar compassievol vragen naar zijn welzijn en haar begrip voor zijn verdriet waren niet genoeg om de vriendschap overeind te houden. Hij kon met haar onvoorwaardelijke emotionele nabijheid niet omgaan; schaamte en schuldgevoel over zijn tekortschieten, over niet antwoorden en haar teleurstellen waren hem te veel geworden – hij verdween in volstrekte stilte.

Om als kind niet volledig in te storten onder de verantwoordelijkheid van het zorgen voor een moeder wier man zomaar vertrok en die twee banen nodig had om de kosten van de zorg voor hem en zijn oudere broer te kunnen betalen, had hij een overlevingsstrategie moeten ontwikkelen. In die jaren bouwde hij een houding op van liever op zichzelf te vertrouwen dan op anderen, zodat hij er zeker van was dat hij niet nog een ervaring zou opdoen waarin anderen hem lieten vallen. Desondanks kon niks het enorme gat opvullen dat door de onbevredigde behoeften in hem was ontstaan. Zijn vader ging ervandoor, zijn moeder was altijd druk… was hij het waard hun liefde te ontvangen, wiens liefde dan ook? Twee keer stond hij op het punt een einde aan zijn leven te maken. Eén van die keren hadden de liefdevolle berichtjes van Lucy hem ervan weerhouden, al was de chaos die hij had gecreëerd en onder ogen moest zien, bijna te groot om te verdragen. Soms was zij de enige die hem uit zijn verdoofde staat kon halen, hem weer kon laten voelen, zijn tranen weer kon laten stromen.

Wanneer we vanuit een ACE’s-perspectief naar deze situatie kijken, kunnen we een bang jongetje zien, dat als kind niet de emotionele verbinding had die kinderen nodig hebben om zich veilig te voelen. Hij leerde om voor zichzelf te zorgen en raakte die gewoonte niet meer kwijt. Zoals trauma-expert Gabor Maté uitlegt: de pijn van je als kind niet gezien en gehoord en bemind weten, het gemis van veilige hechting met zorgzame en emotioneel beschikbare volwassenen, zal er bij velen van ons toe leiden dat we onze authenticiteit verliezen. Mensen, gericht en gebouwd op verbinding als ze zijn, smachten naar betekenisvolle relaties met anderen. Wanneer hun unieke persoonlijkheid een bedreiging lijkt te vormen voor de hechtingsrelatie met degenen van wie het kind afhankelijk is, geeft het kind mogelijk de authenticiteit op om zo de hechtingsrelatie te behouden. Wanneer we onze authenticiteit verliezen, verliezen we echter de verbinding met onszelf en dat zal bijna altijd resulteren in het verliezen van het contact met anderen. We sluiten ons hart ter bescherming tegen nog meer pijn, maar daarmee sluiten we ons ook af voor liefde en compassie. We hebben moed en een veilige omgeving nodig om ons weer open te stellen. Er is ook oprechte nieuwsgierigheid nodig van de mensen in die omgeving, bereidheid aan hun kant om te luisteren naar, te zitten naast en veilige ruimte te creëren voor degene die worstelt met pijnlijke ervaringen. Daarmee wordt zichtbaar dat herstel en genezing niet slechts een persoonlijke uitdaging zijn, een proces dat we in eenzaamheid in gang moeten zetten. We hebben daarvoor de aandacht en vriendelijkheid nodig van mensen om ons heen, zodat we de illusies die we moesten opbouwen om te overleven, kunnen terugdraaien. In essentie is trauma een verbroken verbinding met het ware zelf en door liefde en compassie kunnen we werken aan het herstellen van die verbinding.
Dat is een hoopvolle gedachte, één waaraan iedereen in iemand anders kan bijdragen via verbinding, compassie, moed, nieuwsgierigheid, vertrouwen en vriendelijkheid. Op die manier kunnen we veerkracht ontwikkelen in onszelf, in elkaar, en in onze samenleving als geheel.

Lucy blijft positieve energie de ruimte in sturen; wie weet bereikt die haar vriend, zegt ze, en kunnen ze ooit het contact herstellen… of niet, en dan kunnen haar gedachten hem in ieder geval misschien goed doen… en haarzelf ook.

A Full Plate: When ACEs Lead to Problematic Self-Reliance

They sat at the dinner table; his wife had cooked something really nice and was filling the plates. She filled their son’s plate, asked their guest Lucy to hand her plate over and then filled her own. She looked at him and said: ‘You will fill your own?’ ‘Yes’, he responded, got up from the table, walked to the kitchen and filled his plate.
Lucy watched the scene in amazement. She had not been at their private dinner table many times yet. On previous occasions, they had often shared meals in a restaurant, where everyone is being served. Lucy looked at him, their eyes locked: ‘What was that all about?’ He paused: ‘What?’ ‘Well, you insisting on filling your own plate…’ He smiled: ‘I’m perfectly able to fill my own plate; there is no need for someone else to do that.’ She let it sink in and then said: ‘Well, I’m totally convinced… or rather I know you can do that, but why would you want to? Isn’t it nice to be taken care of and just lovingly have your plate filled?’ He mumbled and said there was really no need. The whole afternoon had been wonderful, so to maintain the good atmosphere, the topic was dropped.

It was not until much later that Lucy returned to it and asked him whether he had an idea where that behaviour came from. He told her that over the years he had gotten used to taking care of himself. Lucy, struck by how much she recognised his explanation and aware that such behaviours might reflect more than what meets the eye, suggested there might be painful experiences underneath. He listened and did not fully dismiss the possibility, but he also wasn’t convinced that such old childhood pain could be the cause of this behaviour, nor of several somehow related behaviours, for that matter, that he had developed: smoking, not responding to phone calls or messages, handwashing his clothes while only away for the weekend, shutting down completely when not feeling well and going stray, despite the grief that the parental divorce had caused him all those years ago. He knew that something was not right, but he had a truly hard time allowing the thoughts around it into his conscious awareness.

The story did not end well. He ended up with an autoimmune disease that seriously affected his health: too many red blood cells thickened his blood so much that it could literally not flow properly anymore. He would have times where he felt better (‘Yeah, I’m better again, climbing back up out of the dark dungeons!’, he would say jokingly, although he would never say he went in), but the grey clouds would always dampen his days again, to the point where his desperate looking for love landed him in a divorce of his own, in disappointing relationships and in sniffing coke to deal with both the health problems and the loneliness. Lucy lost contact; she kept at it, but he moved without telling her his new address. Years later, she still sends a message every now and then, but doesn’t know whether his phone number is still the same. Her compassionate inquiry and understanding had not been enough to maintain the friendship. He could not handle her unconditional emotional closeness; shame and guilt over falling short, not responding and letting her down, were too much for him – he disappeared in utter silence.

As a child, in order to not fully collapse under the responsibilities of taking care of a mother whose husband left and had to work two jobs to pay for the cost involved in taking care of him and his older brother, he had had to develop a survival strategy. In those years, he built up an attitude of rather relying on himself than on others, to make sure he would not have another experience of people letting him down. Nevertheless, nothing could fill up the huge hole that the unmet needs left in him. His dad ran off, his mom was busy… was he worthy of their love, of anyone’s love? Twice, he was on the verge of ending his life. One time, Lucy’s loving messages had prevented him from doing so, although the chaos he had created and had to face was almost too much to bear. Sometimes, she was the only one who could pull him out of his numbness, make him feel again, get his tears flowing again.

When we look at this from an ACEs perspective, we can see a scared boy who, as a child, did not have the emotional connection children need to feel secure. He learned to fend for himself and never lost the habit. As trauma expert Gabor Maté explains: the pain of not feeling seen and heard and loved as a child, lacking the secure attachment with caring and emotionally present adults, will likely make us lose our authenticity. Humans, wired for connection as they are, crave meaningful relationships with others. If their unique personality threatens the attachment to those the child depends upon, the child may give up their authenticity in order to maintain the attachment relationship. In losing our authenticity, however, we lose the connection to ourselves and that will almost always result in losing the connection to others. We close our hearts to prevent more pain coming in, but by doing so we also close towards love and compassion. To open up again requires courage and a secure environment. It also requires curiosity on behalf of those in that environment, their willingness to listen to, sit with, and offer holding space for the one in pain. This shows that healing is not just a personal challenge, a lonely move to make; we need attention and kindness from those around us to reverse the illusions we had to build to survive. Trauma, in essence, is a disconnection from the true self, and through love and compassion we can work towards re-establishing that connection.
That is a hopeful thought, one that everyone can contribute to in someone else through connection, compassion, courage, curiosity, confidence and kindness. That way, we can build resilience in ourselves, in one another and in our society as a whole.

Lucy keeps sending good vibes into space; maybe they somehow reach her friend, she says, and they will reconnect one day… or not, and then at least they may benefit him… and her as well.

Boekbespreking ‘Sabre Tooth Tigers & Teddy Bears’ (English below)

In haar meest recente boek, ‘Sabre Tooth Tigers & Teddy Bears: The connected baby guide to attachment’, deelt dr. Suzanne Zeedyk met de lezer de wetenschap rondom betekenisvolle verbinding met anderen en het universele belang van de vroege levensfase. Ze doet dat op een opmerkelijk heldere en diepmenselijke manier. Het boek kwam in Groot-Brittannië voor het eerst uit in 2013 en in 2020 volgde een tweede editie. De 80 pagina’s vormen een compact en compassievol hoogstandje waarover letterlijk iedereen zou moeten kunnen beschikken.

Na bijna twintig jaar als ontwikkelingspsycholoog te hebben gewerkt op de Universiteit van Dundee, Verenigd Koninkrijk, besloot dr. Zeedyk in 2011 het academische pad achter zich te laten. Ze sloeg een andere weg in en bracht vanaf toen het belang van veilige hechting, van relaties en van liefde vanaf het allereerste begin van het leven onder de aandacht van een brede doelgroep. Sindsdien heeft ze samengewerkt met nationale en internationale partners om bewustzijn en betrokkenheid te creëren rond ‘the science of connection’. In die hoedanigheid was ze in Schotland medeorganisator van een indrukwekkende serie bijeenkomsten voor het grote publiek over dit onderwerp.

Met toegankelijk en speels taalgebruik beschrijft het boek menselijke hechting – ‘het proces waarbij onze relaties met anderen onze biologie vormgeven’ – via een overzicht van de evolutionaire, neurobiologische en psychosociale perspectieven. Deze invalshoeken laten zien dat hechting van absoluut levensbelang is voor ieder mens. Door het wetenschappelijke bewijs te presenteren, laat Suzanne zien hoe onze interacties en relaties met anderen vanaf de conceptie tot aan de dood letterlijk de bouwmeesters zijn van de anatomie en fysiologie van onze hersenen. Met name de eerste levensjaren zijn daarbij cruciaal. Deze opbouw, op een fundament van genetische achtergrond en omgevingsfactoren, zal bepalen hoe we ons ontwikkelen en hoe we functioneren. Daarbij maakt ons lichaam gebruik van een fijngevoelig afgestemde balans van hormonen en neurotransmitters (die kleine chemicaliën die ons lichaam en ons brein in evenwicht houden). Wanneer de betekenisvolle verbinding met anderen ontbreekt of verloren gaat en de hechting verstoord raakt, als een kind op grond van ervaring leert dat de wereld geen veilige en warme plek is waar je emoties worden begrepen en beantwoord, dan loopt zowel die balans gevaar als de gezonde ontwikkeling die daarvan afhankelijk is.

De metafoor van de ‘sabeltandtijger’ wordt gebruikt om voor ons als volwassenen op meer levendige en begrijpelijke wijze zichtbaar te maken welke ‘kinderlijke’ en ‘onredelijke’ angst een kind ervaart als het alleen wordt gelaten. Wanneer we begrijpen dat lang, lang geleden, alleen gelaten worden voor een kind betekende dat het kwetsbaar werd en de overleving in gevaar kwam, dan beginnen we ook te begrijpen wat de betekenis is van huilen om hulp. Dan begrijpen we hoe belangrijk het is om een baby een knuffel te geven wanneer we bij elkaar vandaan zijn geweest. Daarnaast komen we in het boek de metafoor van de ‘teddybeer’ tegen om het begrip ‘veerkracht’ te illustreren, het gevoel van troost en veiligheid dat ieder kind nodig heeft en verdient. Wanneer we begrijpen dat veerkracht zich pas in ons lichaam kan ontwikkelen als er voldoende vaak de ervaring is van blije, niet-oordelende ervaringen in de relatie met vertrouwde anderen, dan beginnen we ook te begrijpen dat er zijn voor je kind niet alleen lichamelijk, maar ook emotioneel van veel groter belang is dan we ooit voor mogelijk hielden.

Aan de hand van het begrip ‘Adverse Childhood Experiences’, of ACE’s, begrijpen professionals en wetenschappers steeds beter wat het ongeëvenaarde belang is van vroege ervaringen voor het latere leven. Op veel plekken in de wereld wordt de wetenschap rondom ACE’s inmiddels gedeeld en toegepast. Wanneer het ontbreken van betekenisvolle verbinding met anderen lang genoeg geen aandacht krijgt, kan het in trauma veranderen. Wanneer trauma lang genoeg geen aandacht krijgt, kan het veranderen in een levenslang patroon van gezondheidsproblemen en risicovol gedrag. Naast dit wetenschappelijk bewijs deelt Suzanne op een gevoelige en wijze manier echte verhalen van echte mensen die met behulp van deze inzichten hun leven hebben zien veranderen. Deze verhalen, die variëren van de persoonlijke verandering voor ouders en overlevenden van ACE’s, tot de professionele verandering voor leerkrachten, kinderopvangmedewerkers, advocaten en politieagenten, spreken een duidelijker taal dan willekeurig welk wetenschappelijk artikel zou kunnen doen.

Als er één tip is om mee te nemen uit dit boek en onder alle omstandigheden in te zetten, dan is het dat het plezier en de vreugde die voortkomen uit positieve en veilige relaties met anderen de kracht in zich dragen om veerkracht te laten ontstaan, of, in de woorden van Suzanne: ‘Sabeltandtijgers worden afgeschrikt door het geluid van gegiechel’!

P.S. Houd onze website in de gaten voor de Nederlandse vertaling van het boek van Suzanne!

Book review of ‘Sabre Tooth Tigers & Teddy Bears’

In her latest book, ‘Sabre Tooth Tigers & Teddy Bears: The connected baby guide to attachment’, dr. Suzanne Zeedyk shares the science of connection and universal importance of early life in a remarkably sober and humane voice. First published in Great Britain in 2013 and seeing the second edition in 2020, the 80 pages represent a concise and compassionate tour de force that literally everyone ought to get their hands on.

After working for nearly 20 years as a developmental psychologist at the University of Dundee in UK, dr. Zeedyk stepped away from her academic path in 2011 to share the importance of attachment, relationships, and love from the first moments of life with the larger public. Ever since, she has been collaborating with national and international partners towards raising awareness and engagement around the science of connection and has co-organized one of the biggest series of public events on the topic, in Scotland.

In familiar and playful language, the book describes human attachment – ‘the process through which relationships shape our biology’ by giving an overview of the evolutionary, neurobiological, and psychosocial perspectives at work that make attachment an absolutely vital component of every life. Through scientific evidence, Suzanne showcases that our interactions and relationships are literally crafting the anatomy and physiology of our brains from conception until death, and especially so in the first years of life. This crafting, on a platform of genetic background and environmental factors, will dictate how we develop and function using a fine-tuned balance of hormones and neurotransmitters (those little chemicals that keep our bodies and brains in balance). When the connection is not developed or lost and attachment becomes disturbed, when a child learns that the world is not a safe and warm space where emotional states are understood and responded to, this balance and the healthy development that comes with it are in danger.

The metaphor of a ‘sabre tooth tiger’ is brought forward to make the ‘childish’ and ‘unreasonable’ fear perceived by the baby when left alone more vivid and relatable to us, adults. When we understand that, way back in time, being abandoned meant being vulnerable and under threat of survival for a child, we begin to understand the meaning behind the crying for help and the importance of giving our baby a hug when we return after having left. At the same time, the notion of a ‘teddy bear’ is used to represent the concept of resilience, a feeling of internal comfort and safety that every child needs and deserves. When we understand that resilience only becomes embodied with enough repetition of happy, non-judgmental experiences in relationships with trusted others, we begin to understand that being there not only physically, but also emotionally, matters more than we could ever imagine.

Through the concept of Adverse Childhood Experiences, or ACEs, professionals and scientists have begun to understand the unprecedented importance of early life experiences on later life. Communities around the world have started to share and apply the science around ACEs. When the lack or loss of connection mentioned earlier is left unattended for long enough, it can turn into trauma. When trauma is left unattended for long enough, it can turn into a lifelong series of health problems and risky behavioral patterns. Besides sharing this evidence, Suzanne witfully shares real stories of real people whose lives have been changed by these insights. These stories, from the personal change of parents and survivors, to the professional change of teachers, nursery owners, lawyers, and policemen, speak louder than any scientific article.

If there is one tip to take away from this book and use at all times, it would be that the laughter flowing from positive and secure relationships has the power to build resilience, or as Suzanne puts it: ‘Sabre Tooth tigers are scared off by the sound of giggling’!